{"id":5318,"date":"2020-01-08T10:27:08","date_gmt":"2020-01-08T10:27:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.baduder.org\/tr\/?p=5318"},"modified":"2021-05-05T15:31:29","modified_gmt":"2021-05-05T15:31:29","slug":"dijital-isyeri-ve-uluslararasi-vergilendirme-tartismalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/dijital-isyeri-ve-uluslararasi-vergilendirme-tartismalari.html","title":{"rendered":"Dijital \u0130\u015fyeri ve Uluslararas\u0131 Vergilendirme Tart\u0131\u015fmalar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Arif AYLU\u00c7TARHAN \u2013 Ba\u011f\u0131ms\u0131z Denet\u00e7i\/E. Vergi M\u00fcfetti\u015fi \/YMM\/ MBA<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Teknoloji ve bili\u015fimin h\u0131zla ilerledi\u011fi ve t\u00fcm hayata etki etti\u011fi bir \u00e7a\u011fday\u0131z. Di\u011fer taraftan hukuk, siyaset gibi sosyal disiplinlerin bu ilerlemeyi kavramakta geride kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ifade etmek zorunday\u0131z.
Vergilendirme alan\u0131nda da dijital i\u015f modelleri ile elde edilen ticari kazanc\u0131 kavramak \u00fczere \u00fczerinde yo\u011fun tart\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ancak hen\u00fcz bir netli\u011fe kavu\u015fturulamayan bir mefhumdan bahsetmek istiyoruz, \u201cDijital \u0130\u015fyeri\u201d mefhumu. Dijital i\u015fyeri, ticari akt\u00f6rlerin online olarak faaliyetlerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ve devam\u0131n\u0131 sa\u011flayan ko\u015fullar\u0131n vergi hukuku anlam\u0131nda da tan\u0131nmas\u0131 ve isimlendirilmesi sonucu olu\u015fan bir kavramd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Genel bir ifade ile T\u00fcrkiye de yerle\u015fmi\u015f olmayan bir ger\u00e7ek ki\u015fi veya kurumun<\/p>\n\n\n\n

1. T\u00fcrkiye\u2019den gelir elde etmesi halinde bunlar dar m\u00fckellef olarak T\u00fcrkiye\u2019de vergilendirilmektedirler. Bu ki\u015filerin elde etti\u011fi ticari kazan\u00e7lar\u0131n vergilendirebilmesi i\u00e7in bu ki\u015filerin T\u00fcrkiye\u2019de fiziksel bir i\u015fyeri veya daimi bir temsilcilerinin olmas\u0131 ve ticari kazan\u00e7lar\u0131n\u0131n bunlar vas\u0131tas\u0131 ile elde edilmesi gerekmektedir<\/p>\n\n\n\n

2. Genel d\u00fczenleme bu olmakla beraber, \u015fimdi bu d\u00fczenlemelerin ne \u015fekilde suiistimal edilebilece\u011fini ifade edelim.
\u00d6nce fiziksel i\u015fyerinin olmad\u0131\u011f\u0131 ancak teslimi yap\u0131lan \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiziksel bir \u00fcr\u00fcn oldu\u011fu bir teslim \u00d6rne\u011fi.
Birinci vaka da; T\u00fcrkiye yerle\u015fi\u011fi olmayan A Kurumu, b\u00fcy\u00fck ticaret gemileri ile T\u00fcrk deniz limanlar\u0131na yana\u015fmak sureti ile gemide bulunan ticari mallar\u0131n m\u00fclkiyetini g\u00fcmr\u00fck antrepolar\u0131nda do\u011frudan do\u011fruya \u00fclke i\u00e7i tacirlerle anla\u015farak onlara devretmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilen ticaret sonucunda, A Kurumu T\u00fcrkiye\u2019den -kaynak \u00fclke olarak- gelir elde etmektedir. Ancak kurumun T\u00fcrkiye\u2019de fiziksel bir i\u015fyeri veya daimi bir temsilcisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, kurum T\u00fcrkiye\u2019de elde etti\u011fi kazan\u00e7 \u00fczerinden T\u00fcrkiye\u2019de kurumlar vergisi \u00f6dememektedir. <\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan bu ticaret \u015feklinde ticari mal teslimi g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz bir sahada yap\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile al\u0131c\u0131, mal\u0131n ithalat\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek ve e\u015fyaya dair g\u00fcmr\u00fck vergilerini \u00f6deyecektir. Bu \u015fekilde g\u00fcmr\u00fck vergilerinin kurumlar vergisini ikame edece\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Buna kar\u015f\u0131n ticari mal\u0131n sat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fil al\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n ithalat i\u015flemlerini ve g\u00fcmr\u00fck vergilerini \u00fcstlenece\u011fi ve bu sat\u0131\u015f i\u015fleminin T\u00fcrkiye \u00fclke egemenlik sahas\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla sat\u0131c\u0131n\u0131n i\u015flemden kaynakl\u0131 kazanc\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de kurumlar vergisine tabi olmas\u0131 gerekti\u011fi de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi Dijital \u0130\u015flem ve \u0130\u015fyeri a\u00e7\u0131klamalar\u0131na ge\u00e7elim.
\u0130kinci ad\u0131m olarak sat\u0131\u015fa konu edilen \u00fcr\u00fcn\u00fcn dijital bir \u00fcr\u00fcn oldu\u011fu iki vakay\u0131 ele alal\u0131m. B\u00f6ylelikle g\u00fcmr\u00fck vergilerinin kurumlar vergisinin yerine ge\u00e7ti\u011fi savunmas\u0131n\u0131 da bertaraf edebiliriz. <\/p>\n\n\n\n

XXX \u015firketinin web sitesi \u00fczerinden veya elektronik uygulamalar vas\u0131tas\u0131 ile taksi s\u00fcr\u00fcc\u00fclerine yolcu ya da yolculara taksi bulma hizmeti verdi\u011fini varsayal\u0131m <\/p>\n\n\n\n

3. Ba\u015fka bir \u00f6rnek vakada ise AAA \u015firketinin internet sitesi vas\u0131tas\u0131 ile konaklama hizmeti veren i\u015fletmelere m\u00fc\u015fteri bulma hizmeti sundu\u011funu dikkate alal\u0131m. <\/p>\n\n\n\n

Her iki \u00f6rnek vakada da arac\u0131 XXX ve AAA \u015firketleri bir t\u00fcr arac\u0131l\u0131k hizmeti sunmakta ve m\u00fc\u015fterilerden tahsil edilen bedelden kendi arac\u0131l\u0131k komisyonlar\u0131n\u0131 kesmektedirler. Bu bedelden kalan k\u0131s\u0131m XXX ve AAA taraf\u0131ndan taksi i\u015fletenlerine ya da konaklama tesisi i\u015fletenlerine aktar\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu iki \u00f6rnek vaka da XXX ve AAA firmalar\u0131n\u0131n faaliyetlerini T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dikkate alal\u0131m. Bu firmalar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de fiziksel i\u015fyeri veya daimi temsilcileri mevcut de\u011fildir. Verilen hizmetler ve bu hizmetlere kaynak te\u015fkil eden s\u00f6zle\u015fmeler online olarak sa\u011flanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Gerek T\u00fcrk Vergi Mevzuat\u0131 (Gelir ve Kurumlar Vergisi) gerekse OECD\u2019nin olu\u015fturdu\u011fu \u00c7ifte Vergilendirmeyi \u00d6nleme Model antla\u015fma h\u00fck\u00fcmleri bu durumda T\u00fcrkiye\u2019de fiziksel i\u015fyeri ve daimi temsilci olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019ye vergilendirme hakk\u0131 tan\u0131mamaktad\u0131r. Bu husus di\u011fer \u00fclkeler i\u00e7inde ayn\u0131 paraleldedir. <\/p>\n\n\n\n

Hadisat\u0131n bu \u015fekilde cereyan etmesi halinde paran\u0131n kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (kaynak) \u00fclkeye elde edilen ticari kazanc\u0131n vergilendirilmesi i\u00e7in yetki verilmemesi y\u00f6n\u00fc ile durum \u00e7ok da adil g\u00f6z\u00fckmemektedir. Ancak konunun Uluslararas\u0131 vergilendirme y\u00f6n\u00fc ile dayana\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

F\u0130Z\u0130KSEL \u0130\u015eYER\u0130N\u0130N ORTAYA \u00c7IKI\u015eI
<\/strong> \u0130\u015fin arkas\u0131nda \u015fu fikir yatmaktad\u0131r. Kaynak \u00fclkede <\/p>\n\n\n\n

4. bir fiziksel i\u015fyeri vas\u0131tas\u0131 ile o \u00fclkede yeterli ekonomik varl\u0131k sa\u011flanarak bir t\u00fcr ekonomik tabiiyet dolay\u0131s\u0131 ile o \u00fclkeye vergi \u00f6denmektedir. Bu ekonomik tabiiyet<\/p>\n\n\n\n

5. yakla\u015f\u0131m\u0131 birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra milletler cemiyeti <\/p>\n\n\n\n

6. taraf\u0131ndan g\u00f6revlendirilen bir ekonomist heyeti (Bruins, Einaudi, Seligman ve Sir Josiah Stamp) taraf\u0131ndan teorik ve bilimsel altyap\u0131s\u0131 ile birlikte ilk defa 1923\u2019te bir rapor ile ortaya konmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

7. Bahsedilen raporu haz\u0131rlayan ekonomistler; vergilendirme yetkisinin tayininde, ticari kazanc\u0131n yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer ve ona katk\u0131 sa\u011flayan \u00e7e\u015fitli fiziksel yerlerin gelirin yarat\u0131lmas\u0131na kaynak sa\u011flamalar\u0131ndan dolay\u0131 bu yerlere b\u00fcy\u00fck \u00f6nemin atfedilmesi gerekti\u011fi sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131r. Fiziksel i\u015feri (permanent establishment) bu \u015fekilde vergilendirme i\u00e7in bir kriter haline gelmi\u015ftir. Buradan hareketle ekonomik tabiiyet kavram\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile fiziksel i\u015fyeri daha sonra OECD model anla\u015fmas\u0131nda da yer bulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

D\u0130J\u0130TAL \u0130\u015eYER\u0130 VE \u00d6NEML\u0130 MEVCUD\u0130YET TEST\u0130
Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde gelirin elde edildi\u011fi \u00fclkeye vergilendirme yetkisi vermek i\u00e7in sadece fiziksel bir i\u015fyerinin olmas\u0131 gere\u011fi b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalara sebep olmaktad\u0131r. Bu hususta OECD\u2019nin \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 mevcuttur. <\/p>\n\n\n\n

Bu kapsamda OECD taraf\u0131ndan tam ad\u0131 dijital ekonominin yaratt\u0131\u011f\u0131 vergisel sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri olan eyleme dair 2014 ve 2015 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan iki raporda temel olarak en \u00f6nemli \u00f6nlem \u00f6nerisi kapsam\u0131nda i\u015fyeri (daimi tesis) \u2013(permanent establishment) \u00fczerinde odaklan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r8. Bu kapsamda yard\u0131mc\u0131 (auxiliary) veya haz\u0131rlay\u0131c\u0131 (preparatory) eylemlere dair istisnalar de\u011fi\u015ftirilebilir hatta elimine edilebilir mi? sorusu \u00fczerinde durulmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak klasik fiziksel i\u015fyeri kavram\u0131n\u0131n yan\u0131nda dijital i\u015fyerinin (digital nexus) kabul\u00fc \u00f6nerisi \u00fczerinde durulmu\u015ftur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak dijital i\u015fyeri alternatifinin \u00f6tesinde \u00f6nemli mevcudiyet testinin10 (significance presence test) fiziksel i\u015fyerine ikamesi \u00fczerinde durulmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

Bu \u00f6nerilerden \u00f6zellikle dijital i\u015fyeri ve \u00f6nemli oranda s\u00f6zle\u015fme, \u00f6deme ve i\u015flem yap\u0131lma gibi durumlar\u0131 i\u00e7eren \u00f6nemli mevcudiyet testi \u00f6nerisi b\u00fcy\u00fck dikkat \u00e7ekmektedir. Esas\u0131nda vergilendirme metodu olarak halen i\u015fyeri kavram\u0131 \u00fczerinden ilerlenmekle birlikte, tart\u0131\u015fmalar arz y\u00f6nl\u00fc yakla\u015f\u0131mdan talep y\u00f6nl\u00fc yakla\u015f\u0131ma do\u011fru y\u00f6nlenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u015e\u00f6yle ki de\u011ferin yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddia edilen i\u015fletmelerin ya da sahiplerinin ikamet ettikleri \u00fclkelerin vergilendirmesi anlay\u0131\u015f\u0131ndan m\u00fc\u015fterinin ikamet etti\u011fi kazanc\u0131n elde edildi\u011fi (talebin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131) \u00fclkeye do\u011fru bir y\u00f6neli\u015f g\u00f6zlenmektedir. <\/p>\n\n\n\n

SONU\u00c7 OLARAK\u2026
<\/strong> T\u00fcrkiye gibi geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin (kazanc\u0131n elde edildi\u011fi kaynak \u00fclkelerin) vergilendirme yetkisini fiziksel i\u015fyeri ile s\u0131n\u0131rlamak \u00e7ok adil ve makul g\u00f6z\u00fckmemektedir. Fiziksel i\u015fyerinin esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve esas vergilendirme yetkisinin i\u015fletmenin mukimi oldu\u011fu \u00fclkeye verildi\u011fi bir vergilendirme metodu geleneksel i\u015f modellerine uygun d\u00fc\u015fmekle birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fcz dijital i\u015f modelleri ve vergilendirme yap\u0131s\u0131na uygun d\u00fc\u015fmemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u015fekilde OECD model antla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmleri, arz y\u00f6nl\u00fc yakla\u015f\u0131mdan talep y\u00f6nl\u00fc bir yakla\u015f\u0131ma y\u00f6nlendirilmelidir. Ba\u015fka bir ifade ile fiziksel i\u015fyerinin oldu\u011fu \u00fclke de\u011fil nihai t\u00fcketicinin bulundu\u011fu \u00fclkenin (kaynak \u00fclkenin) vergilendirme de daha yetkin hale getirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Arif AYLU\u00c7TARHAN \u2013 Ba\u011f\u0131ms\u0131z Denet\u00e7i\/E. Vergi M\u00fcfetti\u015fi \/YMM\/ MBA Teknoloji ve bili\u015fimin h\u0131zla ilerledi\u011fi ve t\u00fcm hayata etki etti\u011fi bir \u00e7a\u011fday\u0131z. Di\u011fer taraftan hukuk, siyaset gibi sosyal disiplinlerin bu ilerlemeyi kavramakta geride kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ifade etmek zorunday\u0131z. Vergilendirme alan\u0131nda da dijital i\u015f modelleri ile elde edilen ticari kazanc\u0131 kavramak \u00fczere \u00fczerinde yo\u011fun […]<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":5319,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_joinchat":[]},"categories":[400,1,25],"tags":[],"views":910,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5318"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/24"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5318"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5318\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5320,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5318\/revisions\/5320"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}