{"id":2056,"date":"2015-08-14T01:14:46","date_gmt":"2015-08-14T01:14:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.baduder.org\/tr\/?p=2056"},"modified":"2015-08-15T12:08:07","modified_gmt":"2015-08-15T12:08:07","slug":"denetim-ve-hukuk-bilimi-iliskisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/denetim-ve-hukuk-bilimi-iliskisi.html","title":{"rendered":"Denetim ve Hukuk Bilimi \u0130li\u015fkisi"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Denetim ve Hukuk Bilimi \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Denetim, fiili olarak firman\u0131n ve i\u015f sahibinin haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ve ortaklar\u0131n\u0131n, kamuyu ayd\u0131nlatma ad\u0131na ve do\u011fru y\u00f6nlenmeler ile, do\u011fru giri\u015fimlerde bulunmak \u00fczere denetlenen, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yap\u0131lmas\u0131 gereken d\u0131\u015f denetim ili\u015fkisinin do\u011fruluk ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck prensibinde hukuki altyap\u0131s\u0131 ve standartlar\u0131 olan, ancak taraflar\u0131 itibariyle psikolojik ve sosyal etkile\u015fim gerektiren bilimsel bir faaliyettir.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Denetimin kaynak kodlar\u0131n\u0131 ele alarak, nereden ve ne \u015fekilde hangi ihtiya\u00e7lara dayanarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitine ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130nsanl\u0131k bu anlamda kapal\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnse de a\u00e7\u0131k kaynak kod gibi \u201c daha iyi bir d\u00fczen \u201c <\/strong>bulabilmenin pe\u015finde, katk\u0131 ve payla\u015f\u0131m i\u00e7inde olmu\u015f ve denetim olgusunu i\u015fte bu kazan\u0131mlar\u0131n s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in hayata ge\u00e7irmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Denetimin bu anlamda geni\u015f bir yelpazede kapsam belirleyicilik y\u00f6n\u00fcnde ili\u015fkili oldu\u011fu disiplinler olarak, elde edilen kazan\u0131mlar\u0131n herkese e\u015fit ve adalet i\u00e7inde uygulanarak korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak maksad\u0131 ile Hukuk<\/strong>, kay\u0131tlamay\u0131 do\u011fru ve ger\u00e7ek belgelemeye dayand\u0131ran Muhasebe<\/strong>, do\u011fru y\u00f6netimin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fiyle ilgilenen Y\u00f6netim<\/strong>, kamu hizmetlerinin siyasal erk eliyle e\u015fit da\u011f\u0131t\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitini yapan mali, idari ve yarg\u0131 denetimi \u015feklinde kendisini g\u00f6steren Kamu Y\u00f6netimi<\/strong> ve denetim faaliyetlerinin icras\u0131nda, \u00fcretilen kamusal hizmetin \u00fcretim performans\u0131n\u0131n ve bu arada denetimin bizzat kendi \u201cdenetim hizmetinin\u201d \u00fcretiminde verimlilik, etkinlik ve tutumlulu\u011funun (VET) de\u011ferlendirilmesinde faydalan\u0131lan \u0130ktisat <\/strong>bilimlerini sayabiliriz.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Denetimin tarihi, Hz. Yusuf \u2018un do\u011fdu\u011fu ve Kral Ninova \u2018n\u0131n ismini ta\u015f\u0131yan Asur ba\u015fkenti Ninova kentinde ba\u015flayarak, bir \u00e7ok evrimlerden ge\u00e7erek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze geldi\u011fi kaynak\u00e7alardan g\u00f6r\u00fclebilmektedir. <\/strong>Olduk\u00e7a eski d\u00f6nemlere kadar uzanan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00fc\u00e7l\u00fc emperyalist \u015firketlerin can damar\u0131 olan denetim hususunun, uzun ve hassas olmas\u0131 m\u00fcnasebeti ile, ufuklarda bir ayd\u0131nlanmaya vesile olacak ba\u015fl\u0131klar \u00fczerinden, ili\u015fkili bulundu\u011fu disiplinlerden, hukuk bilimi \u00fczerinden hareketle, \u00f6zet vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Pozitif bilim, her hal ve hal\u00fckarda zaten bir \u015fekilde ya\u015fat\u0131lan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015f, yani var olan t\u00fcm kanun h\u00fck\u00fcmlerinin kabulleni\u015fi ile ba\u015flayarak bu yasalar\u0131 a\u00e7\u0131klama gayretinde olan \u00e7al\u0131\u015fma ve \u00e7abalar\u0131n tamam\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Di\u011fer bir tabiri ile, tarihi noktalar\u0131 bir kenara b\u0131rakarak, \u015fimdiki zaman\u0131 kapsayan \u201c hukuk kurallar\u0131n\u0131n \u201c t\u00fcm\u00fcn\u00fc kabul ederek, detayland\u0131r\u0131p, topluma indirgeyen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapar.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Hukuk terminolojisini \u00fcst bir alg\u0131 olarak ele al\u0131rsak, t\u00fcrevlerini veya disiplinlerini, anayasa hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, medeni hukuk, ticaret hukuk gibi ifade etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span>
\n Ama\u00e7, t\u00fcm bu disiplinler ile beraber, bir kurallar veya fikirler sistemine ula\u015fmakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zira hukuk d\u00fczeni bir de\u011ferler ve inan\u00e7lar sisteminin somutla\u015fmas\u0131, harekete ge\u00e7irilmesi demektir.
\n<\/strong><\/span>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Keza, hukuk kurallar\u0131, koyucular\u0131 taraf\u0131ndan \u201cdaha iyi\u201d bir d\u00fczen yaratmak amac\u0131yla konulurlar.<\/span>
\n Hiyerar\u015fik bir anlat\u0131mla betimlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z hukuk sisteminin olmazsa olmaz kabul \u015fekillerinden biri de inan\u00e7 d\u00fczeyinde olan\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka deyimle irade d\u0131\u015f\u0131 olan\u0131d\u0131r. Bunun de\u011fi\u015fmez h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermesi ise toplumsal psikoloji ve sosyolojik yan disiplinler<\/strong> ile ifade edilmesi gerekir. Yani somutla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/span>
\n Maddi anlamda hukuk kurallar\u0131 ile toplumlar y\u00f6netilir ger\u00e7e\u011finden yola \u00e7\u0131k\u0131larak sistem olu\u015fturulur.<\/span>
\n Hali ile, k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne inanma ve di\u011fer fikirleri kabul etmemeyi (!) \u00f6\u011freten din e\u011fitimlerinden uzak durmak gerekir. Ya da askeri militarist toplum d\u00fczeninden uzak kalmak gerekir. Do\u011fru ve yanl\u0131\u015f \u00fczerinde yorum yapabilme erki olmayan birey, kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z inanmak zorundad\u0131r. Hali ile konumuz d\u0131\u015f\u0131d\u0131r.!!!<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Daha iyi bir \u201c arzu edilen d\u00fczenin \u201c, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki hukuk kurallar\u0131 ile sa\u011flanmas\u0131 ve korunmas\u0131 nas\u0131l olacak ?
\n<\/strong><\/span>
\n\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00fcm bu hukuk kurallar\u0131 vas\u0131tas\u0131 ile yani do\u011fru ve yanl\u0131\u015f\u0131 bulabilmek ad\u0131na ortaya konan \u00fctopyan\u0131n, ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi ad\u0131na ve korunmas\u0131 i\u00e7in, nelerin yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, yap\u0131lm\u0131\u015f veya yap\u0131lmakta olan faaliyetlerin ise d\u00fczenin temelini olu\u015fturan hukuk sistemine uygunlu\u011funun kontrol edilmesi ancak<\/span>
\n \u201c denetim \u201d yolu ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Denetimin buradaki \u201c arzu edilen d\u00fczen \u201c ile ili\u015fkisi ise, yap\u0131lan i\u015f ve i\u015flemlerin, hukukun genel varl\u0131\u011f\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak \u00fcretilen hukuk kurallar\u0131na uygun yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ile ilgilenir olmas\u0131d\u0131r.<\/span>
\n Ancak denetim ile hukuk aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi de genel olarak de\u011ferlendirirsek, her iki disiplinin amac\u0131 da asl\u0131nda \u201ctemiz ve arzu edilen bir d\u00fczenin\u201d sa\u011flanmas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bir ba\u015fka bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise, ortak nokta ise her iki bilimin\u201cme\u015fruiyet\u201di arama ve sa\u011flama amac\u0131nda olmas\u0131d\u0131r.<\/span>
\n \u0130\u015f ve eylem koyma kabiliyetinde olanlar\u0131n, yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 bu faaliyetlerin uygunluk denetimlerinin, yarg\u0131sal denetim (Anayasam\u0131z\u0131n 125. maddesi)<\/strong> marifetiyle, hukuka uygunluklar\u0131n\u0131n yani me\u015frulu\u011fun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n aranmas\u0131 ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan amaca hizmet etmektedir.<\/span>
\n Hukuk ve denetim aras\u0131nda me\u015fruiyetin aranmas\u0131nda ve sa\u011flanmas\u0131nda di\u011fer bir ortak nokta, her ikisinin de \u201ckan\u0131t\u201d kaynakl\u0131 sonuca ula\u015fmay\u0131 hedef almas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/span>
\n \u201c Su\u00e7lulu\u011fu h\u00fckmen sabit oluncaya kadar, kimse su\u00e7lu say\u0131lamaz \u201d mottosundan yola \u00e7\u0131kacak olursak, kan\u0131ts\u0131z su\u00e7 olmaz diyebiliriz. \u015eimdi dikkatle analizimize devam edecek olursak; denetimde de elde edilen bulgular\u0131n yeterli ve uygun denetim kan\u0131t\u0131 ile desteklenmesi gerekmektedir.<\/span>
\n Bunun i\u00e7in denetim mesle\u011fini uygulay\u0131c\u0131lar, \u00e7e\u015fitli kan\u0131t toplama teknikleri kullanarak denetim g\u00f6r\u00fc\u015flerini destekleyici kan\u0131tlar elde ederler.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mali denetimde \u201ckan\u0131t toplama\u201d<\/u> terimi, geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirildi\u011finde, denet\u00e7inin bilan\u00e7onun do\u011frulu\u011funa ili\u015fkin bir g\u00f6r\u00fc\u015f olu\u015fturmak i\u00e7in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu faaliyetlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu kapsamaktad\u0131r.<\/span>
\n Harcama yerleri ile alakal\u0131 olmak \u00fczere yap\u0131lan masraflar\u0131n, muhasebe biriminde y\u00fcr\u00fct\u00fclen i\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmalar ile bu mali i\u015flemlerin do\u011frulu\u011fu (hatadan ar\u0131nm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131) ve ger\u00e7ekli\u011fi, belgeye dayanm\u0131\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131, muhasebe d\u00fczeninin yeterlili\u011fi, kanun t\u00fcz\u00fck ve y\u00f6netmeliklere uygunlu\u011fu ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/span>
\n Bu denetimin sonucuna g\u00f6re bilan\u00e7o muhasebeye uygun, muhasebede belgeye uygun ve tek d\u00fczene uygunsa i\u015flem tamam ve uygunluk denetimi de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmaktad\u0131r..<\/span>
\n \u00d6nemli olan bu uygunlukta belge d\u00fczeni nas\u0131l olmal\u0131 ve senelerce sorumluluk olgusunun nas\u0131l bir stres ile y\u00fck olarak i\u015fi yapan\u0131 psikolojik y\u0131pranmaya maruz b\u0131rakaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir.<\/span>
\n O halde m<\/strong>ali denetim bilan\u00e7o hakk\u0131nda maddi hatan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na dair \u201cmakul g\u00fcvence\u201d<\/u> sa\u011flamak i\u00e7in dizayn edilmi\u015ftir.<\/strong> Bundan dolay\u0131 denet\u00e7i imk\u00e2n\u0131 olsa bile kesin ve tam g\u00fcvence verme gibi bir giri\u015fimde bulunmayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, hukuk nas\u0131l ki h\u00fckm\u00fcn verilmesinden evvel kan\u0131t ve ispat\u0131 \u015fart ko\u015fuyorsa, denetim de denetime konu edilen hakk\u0131ndaki iddialar\u0131n ve denetim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kan\u0131tlara dayanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. <\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Denetim, hukuk kavram\u0131ndan daha geni\u015f bir kavramd\u0131r. Mesela verimlik, etkinlik ve tutumluluk y\u00f6n\u00fcnden yap\u0131lan VET denetim t\u00fcr\u00fcnde hukukla bir ili\u015fki s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/span>
\n Denetim ve hukuk aras\u0131ndaki ili\u015fki; denetim taraf\u0131ndan ele al\u0131nacak olursa, yukar\u0131da bahsedildi\u011fi \u00fczere denetim t\u00fcrleri ba\u011flam\u0131nda \u201cuygunluk denetimi\u201d yahut denetim hedefleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cuygunluk hedefi\u201d konusunda kurulabilir.<\/span><\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak<\/strong>, denetim faaliyeti, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki bu hukuk kurallar\u0131ndan al\u0131nan yetki ile ve hukuk kurallar\u0131n\u0131n \u00e7izmi\u015f oldu\u011fu \u00e7er\u00e7evede icra edilmektedir.<\/span>
\n Sayg\u0131lar\u0131mla\u202613.08.2015<\/span><\/p>\n

Selahattin \u0130PEK
\nBa\u011f\u0131ms\u0131z Denet\u00e7i
\nbdselahattinipek@gmail.com<\/a><\/strong><\/span>
\n Kaynak:<\/span>
\n Denetimin \u0130li\u015fkili Oldu\u011fu Disiplinler \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme \u2013 S.Tunahan BAYKARA<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Denetim ve Hukuk Bilimi \u0130li\u015fkisi \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Denetim, fiili olarak firman\u0131n ve i\u015f sahibinin haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ve ortaklar\u0131n\u0131n, kamuyu ayd\u0131nlatma ad\u0131na ve do\u011fru y\u00f6nlenmeler ile, do\u011fru giri\u015fimlerde bulunmak \u00fczere denetlenen, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yap\u0131lmas\u0131 gereken d\u0131\u015f denetim ili\u015fkisinin do\u011fruluk ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck prensibinde hukuki altyap\u0131s\u0131 ve standartlar\u0131 olan, ancak taraflar\u0131 itibariyle psikolojik ve sosyal etkile\u015fim […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_joinchat":[]},"categories":[259],"tags":[260],"views":1748,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2056"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2056"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2056\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2056"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.baduder.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}